Meertaligheid in het Nederlands onderwijs wordt op verschillende manieren benaderd door leerkrachten in Nederland. De houding die een leerkracht heeft ten opzichte van meertaligheid beïnvloedt zijn manier van onderwijzen. Het heeft ook effect op de taalontwikkeling en het schoolsucces van meertalige leerlingen.

Mijn zoon bracht een appel mee voor het letterfeest. Op de lettertafel mochten alle meegebrachte spullen die begonnen met de letter van de dag ‘m’. Toen de juf aan mijn zoon vertelde dat zijn appel niet met ‘m’ begon, zei hij ”Ja hoor juf, dit is een manzana (Spaans voor appel).” De appel mocht niet op tafel. Zover de tolerantie van school ten opzichte van andere talen.

De opvattingen en houding van leerkrachten ten aanzien van meertaligheid en de waarde van talen vormen de basis voor hun dagelijkse manier van lesgeven (Onderzoek van Skilton-Sylvester, 2003).

Positieve attitudes leiden tot onderwijsstrategieën die het gebruik van de minderheidstaal ondersteunen. Dit terwijl negatieve attitudes ten aanzien van de minderheidstaal kunnen leiden tot onderwijsstrategieën die deze minderheidstaal niet ondersteunen. Dit heeft dus rechtstreeks invloed op de meertalige leerling.

Leerkrachten met een positieve houding vinden het bijvoorbeeld belangrijk dat de meertalige leerlingen een goede taalvaardigheid hebben in hun moedertaal. Ook zie je vaker dat deze leerkrachten eigen ervaring hebben met het leren van een tweede taal en meer ervaring met lesgeven aan meertalige leerlingen hebben.
.

Inhoud blog

.

.

Kennis maakt macht bij meertaligheid in het onderwijs

Er is inmiddels gebleken dat veel leerkrachten het aan kennis ontbreekt over tweede taalverwerving. Zo bleek uit onderzoek in van Gelder, Fiona van; Visser, Saskia het volgende hierover: Niet alle aspecten van taalontwikkeling van meertalige kinderen zijn bij de leerkrachten goed bekend. De kennis van de verschillende aspecten blijkt nogal te verschillen.

  • interferentie (het vermengen van de talen) is bij 88% van de leerkrachten bekend
  • de ‘stille periode’ bij 58% (waarbij het kind beide talen niet spreekt)
  • de aanpak tijdens de ‘stille periode’ is bij 83% bekend
  • het belang van de moedertaal is slechts bij 21% leraren bekend.
  • Bijna 60% van de leerkrachten in dit onderzoek beschouwt het als geschikt of zeer geschikt om aan anderstalige ouders het advies te geven om thuis Nederlands te praten met de meertalige kinderen (wat dus een slecht advies is).

.

Houding van school en leerkracht

Hieronder volgen enkele ervaringen van Nederlandse ouders na enkele jaren buitenland.
.

Nicolet vertelt na 24 jaar Hong Kong

We zijn sinds mei 2022 terug in Nederland vanuit Hong Kong waar ik 24 jaar heb gewoond. Hier zijn mijn dochters geboren en opgegroeid. Mijn oudste dochter (nu bijna 17 jaar) is al alleen teruggegaan in augustus 2021 en heeft bij mijn broer en schoonzus gewoond. Mijn jongste is 14 jaar.

Beide dochters hebben altijd het lokale Chinese onderwijs gevolgd ( ze zijn half Chinees). Ze spreken Engels, Kantonees, Nederlands en basis Mandarijn. De jongste leert nu ook nog Duits en Frans. De oudste zit in 5 vwo en de jongste in het 2e jaar havo/vwo. Allebei op een geheel Nederlandse school.

Voorbereiding terugkeer

Dit is niet zomaar gegaan. Ik ben twee jaar vooraf gaan voorbereiden om terug naar Nederland te gaan; vanwege scholing en huisvesting. We hebben verschillende scholen in de omgeving Nijmegen, Arnhem/Doetinchem/Doesburg en Zutphen benaderd.

Wil je meer lezen over hoe je je kunt voorbereiden op de keuze van een school in het voortgezet onderwijs? Lees dan zeker deze tips.

Houding ten opzichte van meertaligheid

Wat haar opviel is dat een aantal scholen onze dochters meer als buitenlanders beschouwden dan als Nederlanders. Ze wilden ze of een test laten doen, of naar een ISK school laten gaan, of een tussenoplossing bieden (zoals in Arnhem die een soort tussenlaag) voor kinderen die misschien wat achter liggen met taal of niet het zelfvertrouwen hebben voor de middelbare school.

Ze suggereerden dat mijn jongste dochter eerst naar het speciaal onderwijs moest voor niet Nederlandstaligen. Dus zeg maar tezamen met vluchtelingen. Nou dat vond ik wel extreem en ronduit belachelijk.

Door de hulp van haar schoonzus en het hoge niveau van Engels en wiskunde zijn beide kinderen uiteindelijk op een Nederlandstalige school terechtgekomen in een scholengemeenschap. Dit bevalt goed.

Enkele mooie zaken die opvallen met betrekking tot de houding van deze schoolgemeenschap:

  • waardering voor en interesse in hun ervaring in het buitenland
  • extra tijd met toetsen en er mocht en mag nog steeds een Nederlands-Engels woordenboek bij
  • vrijstelling voor de tweede buitenlandse taal
  • extra hulp van een NT2-leraar
  • waardering voor hun inzet en aanpak met leren (Aziatische stricte aanpak)

.

Joan uit Spanje vertelt haar verhaal

Onze jongenstweeling van nu 20 jaar oud zijn in september 2022 zelfstandig naar Nederland verhuisd om in Nederland te studeren. De kinderen zijn vanaf hun 3de verhuisd naar Zweden. Hier hebben ze op een Zweedse school gezeten. In die tijd volgden ze hiernaast ook iedere week twee uur Nederlands onderwijs.

Toen ze dertienjaar waren, zijn wij verhuisd naar Spanje. Hier begonnen ze op de Europese School in Alicante. Ze werden in de Engelse sectie geplaatst als SWAL (student with another language). Dit met Nederlands als eerste taal, de overige vakken in het Engels en als extra talen Frans, Zweeds en Spaans.

Één zoon heeft het examen European baccalaureaat gehaald met als eerste taal Nederlands. De ander sloot jaar 5 goed af, waarna ze naar Nederland verhuisden.

Opleidingen en houding

De éèn begon een MBO 2 opleiding in het Nederlands, logistiek medewerker. Hij kreeg hij al snel vrijstellingen en kon hij de tweejarige opleiding in een jaar doen. De school moedigt zijn meertaligheid enorm aan. Na een jaar is hij met een MBO 3 opleiding begonnen, logistiek teamleider. Ook hier krijgt hij vrijstellingen. Ze juichen zijn meertaligheid toe en proberen met stages hem bij internationale bedrijven te plaatsen. Gelukkig gebruikt hij zijn andere talen met zijn vrienden overal ter wereld.

Onze andere zoon doet een wo studie aan de Leiden Universiteit Leiden in Den Haag. Hij zit in het tweede jaar van een Engelstalige studie. Hij spreekt diverse talen met zijn studiegenoten: Spaans, Zweeds en Engels. Zijn studiegenoten zijn er blij mee dat hij vloeiend is in Nederlands (ook schriftelijk). De studie besteedt geen aandacht aan zijn meertaligheid. Hij wordt daarom door bepaalde leerkrachten in het Zweeds, Spaans, Frans of Nederlands aangesproken. Verder onderhoudt hij zelf zijn andere talen.
.

Miriam nu in Nederland vanuit Indonesië

Wij zijn 4,5 jaar geleden teruggekomen uit Indonesië. Mijn jongste kinderen zaten op een kleuterschool, die ik zelf heb opgericht in Indonesië.  Mijn oudste zoon deed wereldschool, ging ook mee naar mijn kleuterschool en werkte daar op mijn kantoor. We woonden echt in the middle of nowhere.

Toen wij terugkwamen zei ik tegen de juf: Hij spreekt Nederlands, maar soms met Engelse grammatica, dus dan moet je het in je hoofd even naar het Engels vertalen.” Waarop de juf zei: “Nou, laten we dat maar niet doen, gewoon Nederlands hier!”

Intussen zit mijn zoon in 4 vwo met zijn Cambridge certificaat en vloeiend Indonesisch. Ondanks de weinig meedenkende juf. Mijn middelste mocht na een jaar gelijk een klas overslaan in Nederland.
.

Josine terug uit Californië, USA

Onze zoon is vorige week begonnen bij de kleuters dus misschien nog een beetje vroeg, maar wij hebben specifiek en school gezocht die positief tegenover meertaligheid staat en ook tweetalig (Nederlands/Engels) onderwijs biedt.

Wij hebben specifiek naar een tweetalige school gezocht – maar verder niet erg doorgevraagd. Waar we blij mee zijn, is dat we nu van andere ouders veel positieve verhalen horen. Dit zijn internationale gezinnen waarvan een of beide ouders een andere taal spreken. De directrice heeft bovendien een tijd in het buitenland gewoond met haar gezin.
.

Rosanna uit Italië is blij met superjuffen

We zijn sinds 2018 in Nederland vanuit Italië. Mijn zoon sprak geen Nederlands en is daarom een klas terug gezet. Ze hebben het geprobeerd en gaven aan dat als het niet zou lukken hij naar een aparte taalklas zou gaan. Met logopedie en superjuffen is het erg goed gegaan. Nu volgt hij naast de middelbare school nog altijd de Italiaanse school. Dit om ook het Italiaans correct te blijven spreken en de grammatica te leren. Dit omdat we thuis vaak toch wat dialect spreken en hij de diploma’ s die hij daar krijgt ook hier in Nederland kan gebruiken.
.

Miranda kwam in 2016 terug uit Hong Kong

Om met de deur in huis te vallen:

Wij zijn zeer tevreden over de houding van school bij aankomst in Nederland. De school was er trots op om 2 kinderen in het tweetalig onderwijs te laten instromen, die beide al goed Engels spraken. Onze kinderen zouden meer moeite met de overstap hebben gehad als ze in het volledig Nederlands onderwijs waren gekomen en alles in het Nederlands zou zijn geweest.

Miranda heeft haar kinderen in Hong Kong altijd bijles gegeven in het Duits en Frans, ook gingen de kinderen een paar uur naar de Nederlandse school en spraken ze thuis Limburgs. Over meertaligheid gesproken.

Alessio begon in januari 2016 in Nederland in de brugklas HAVO/VWO en Gianna in klas 3 Atheneum op het Tweetalig VWO in Landgraaf.

De onderbouw kreeg les in het Engels en ook de voertaal was Engels. Kinderen moesten ook in de klas proberen om Engels met elkaar spreken en kregen een berisping als ze Nederlands spraken. In de bovenbouw wisselde de taal naar Nederlands.

We waren zeer tevreden met de aanpak van de school om de kinderen hun klassen te laten integreren. We hadden deze school gekozen omdat ze tweetalig was en op fietsafstand van ons huis in Nederland lag. De kinderen waren gewend om Engels te spreken en voelden zich daar het prettigst bij.

Voor met Engels en een beetje achter met Nederlands

Alessio verveelde zich in de eerste klas wel erg in de Engels lessen, maar daar was niets aan te doen. In het Nederlands had hij een lichte achterstand en haalde lagere cijfers. Beide kinderen hadden ook graag met Chinees verder willen gaan, maar dat werd niet meer aangeboden door de school. Vroeger hadden ze wel een Chinese klas, maar er was de laatste jaren te weinig animo voor.

De leerlingen in hun klassen werden geïnformeerd over hun aankomst en achtergrond. Het krantenartikel wat in het Limburgs Dagblad gepubliceerd werd over het gezin werd gedeeld en opgehangen. De video van Baanbrekers werd getoond, die een jaar eerder was gemaakt en begin 2015 op TV was uitgezonden: Baanbrekers in Hong Kong.

De overstap van de onderbouw naar de bovenbouw binnen tweetalig onderwijs

De overstap van de onderbouw naar de bovenbouw op het tweetalig vwo is minder gemakkelijk gegaan. De vakken werden vanaf klas 4 in het Nederlands gegeven en er werd aangenomen dat je alle Nederlandse termen volledig beheerste. Mijn kinderen hadden hier wel moeite mee en wisten dan het antwoord in het Engels maar niet in het Nederlands. In toetsen werd het Engelstalige woord dan fout gerekend. Zo wist mijn zoon de namen van de landen niet in het Nederlands bij aardrijkskunde. Ook had hij problemen met het leren van de Nederlandse vaktermen in biologie. Onze dochter had minder moeite met de overstap, waarschijnlijk omdat ze de meeste jaren van de basisschool in Nederland heeft gedaan.
.

Tenslotte het verhaal van Esther, teruggekeerd uit Chili

Esther is met haar Nederlands-Chileense gezin in augustus 2020 terug in Nederland gekomen. Ze sprak altijd een-op-een Nederlands met haar zoon en in het gezin is de eerste taal Spaans. Een maand na aankomst is hij naar de Nederlandse dagopvang gegaan. Hij beheerst Nederlands en Spaans.

Het eerste opvallende was het verhaal bij de logopediste omdat er rond zijn derde jaar zorgen waren over taal(achterstand). Hij zag de logopediste 1 x in de 2 weken rond zijn 3e jaar. Op zijn 4e scoorde hij normaal. De logopediste benadrukte vanaf de start dat de testen die ze afneemt niet geschikt zijn voor hem. Deze testen zijn ontwikkeld voor eentalige kinderen met Nederlands als moedertaal.

Daarna ging hij afgelopen mei naar een reguliere openbare basisschool. Zij stonden prima tegenover meertaligheid maar waren er niet actief mee bezig; er was geen beleid aanwezig of aandacht voor meertaligheid.

De quote over het letterfeest en de appel waar dit artikel mee begon is van deze school. Nog ergerlijker was dat de leerkrachten openlijk roddelden over het gezin omdat ze Spaans spraken. Esther heeft haar kind daar weggehaald.

In de volgende school is 15% meertalig. Het is een mengeling van allerlei talen. Daar voelt hij zich veiliger. De leerkrachten zijn daar bovendien actief bezig met meertaligheid. Ze stimuleren bijvoorbeeld dat hij andere kinderen leert tellen in het Spaans, laten hem anderstalige kerstliedjes zingen, etc.

Ook de directeur was erg geïnteresseerd. Niet alleen vanwege onze meertaligheid maar ook omdat ik zelf leerkracht ben bij Lerarenopleiding internationaal basisonderwijs en veel aandacht aan dit onderwerp (meertaligheid) geef.
.

Meertaligheid in het online onderwijs

Concluderend: houding en inzet van scholen of leerkrachten maken het verschil. Ook mogen we de intelligentie en het doorzettingsvermogen van onze meertalige kinderen niet onderschatten. Het mag duidelijk zijn dat een open of positieve houding onze meertalige kinderen veilig en blij laat voelen. De basis van goed verder kunnen leren.

De kracht van goed onderwijs aan kinderen die Nederlands als tweede taal leren (NT2) zit hem in een aantal belangrijke aspecten. Een van de belangrijkste is de houding ten opzichte van andere talen en culturen.

Andere belangrijke aspecten lees je in ons uitgebreide artikel via deze link.
.

Jouw ervaring met meertaligheid in het onderwijs telt: vertel!

Is jouw (kind zijn) verhaal hier nog niet verteld, dan kan dat nog steeds. We voegen graag zoveel mogelijk verschillende ervaringen toe, om dit verhaal zo compleet mogelijk te kunnen schetsen.

Mail me hier of via ons contactformulier en ik kom snel met je in contact.
Hartelijke groet,

Wendy van Dalen
Oprichter van Dutch for Children